TARÝHÝ YERLER

---

Düzce’ye baðlý Konuralp beldesinde yer alan antik þehrin tarihi, milattan önce 3. yüzyýla kadar dayanýyor. Konuralp ilk olarak tarih sahnesine Hypios adý ile çýkýyor. Doðudan batýya uzanan, Küçük Melen ve Tabak Çaylarý yakýnýnda, ovada son bulan bir tepenin üzerine kurulan kasabanýn adý Hypios’dan sonra Kieros olarak anýlmaya baþlamýþ.

Prusias Pros Hypios, M.Ö. 74 yýlýna kadar Bithyn hakimiyetinde yaþadý. Kral, 4. Nikomedes, Philopater zamanýnda, siyasi çalkantýlara maruz kaldý. Büyük Pontus Kralý Mithridates’in diðer Bithynia þehirleri gibi Prusias Pros Hypios’u istila ederek Pontus hakimiyetine soktu. Bithynia Kralý Nikomedes ise ölmeden önce krallýðýný Romalýlar’a vasiyet yolu ile býraktý. M.Ö. 74’den sonra, Roma hakimiyeti baþladý. Bu devrede Prusias Pros Hypios, Latin kültürünün tesiri altýnda kaldý. Merkezi Nikomedia olan Bithynia Pontus eyaletinin þehri olarak ve “Prusias ad Hypium” adýyla yaþayýþýna devam etti.

Keþfedilen ve Fransýz arkeologlardan Georges Perrot’nun ilim alemine kazandýrdýðý bir kitabeden, Prusias ad Hypium’da on iki kabile ve her birinin iki baþýnýn olduðu anlaþýlmaktadýr.

Ekonomik hayatýn Roma Çaðý boyunca canlý olduðu, hemen hemen bütün devlet reislerine ait paralardan ve mimari eserlerden anlaþýlmaktadýr. Þehrin sembolü olan Tanrýça Tyche heykeli ve bu gün Tabak Çayý yataðýnda toprakla kapanmaya yüz tutan Roma Köprüsü, 3 kemerli ve 10 metre boyundadýr. Prusias ad Hypium’un ilk çaðlarýna ait surlardan ise belirli bir iz kalmamýþtýr.

Roma Devri, 395’de sona ermiþtir. Özellikle, imparatorluðun her yerinde olduðu gibi Prusias’da da dini akýmlarýn mücadelesi görüldü. Zira Hýristiyanlýk önce gizli, sonra açýkça, eski ve Roma dini inançlarýna meydan okuduðu gibi maðlup etmeyi de baþarabilmiþti. Roma Devri’nin sonlarýna doðru, bilinmeyen sebeplerden dolayý Ýmparator 1. Teheodosius (378-395) 384 ve ya 385’de Paphlogonia ve Bithynia Eyaletleri’nden bazý þehirleri alarak, bunlarla oðlu Honorius’un adýný verdiði Honorius Eyaletini kurmuþtu. Yeni düzenlemede Prusias ad Hypium da bu eyaletin sýnýrlarý içinde önemli bir þehir mevkiini koruyabilmiþti. 535 yýlýna doðru Prusias (Konuralp), Claudiopolis’ten sonra bölgede ikinci önemli þehir oldu. Konuralp’de bulunan Hac iþaretli mezar mermerleri de bu devre ait arkeolojik kalýntýlardandýr.

395’de Büyük Theodosius öldü ve Roma Ýmparatorluðu resmen Doðu ve Batý olmak üzere ikiye bölündü. Bu dönemde Prusias ad Hypium da Doðu Roma Ýmparatorluðu sýnýrlarýnda

kaldý. Düzce, Osman Gazi’nin beyliði sýrasýnda Türk hakimiyetine katýldý. Orhan Gazi’nin mahiyetinde Geyve, Alp Suyu, Karacebüþ hisarlarýný fetheden Konur Alp, Akçakoca ve Abdurrahman Gazi, Bizans devrinde Regio Tarsia adý verilen Akova’ya akýnlara baþladý. Konuralp, Bolu topraklarýna karþý bir sefer düzenlemiþ, Düzbazar’ý ele geçirdikten sonra da, þimdi yeri hala belirlenemeyen Uzunca-Bel’de Bizanslýlar’la iki gün vuruþmayarak beklemiþ ve arkasýndan son darbeyi vurmuþtur.

Osman Gazi, Düzce Pazarý (yani ovayý) ve Bizans Prusias’ýný, Konur Alp’in yönetimine verdi. 14. yüzyýlýn ilk çeyreðinden itibaren bu bölge Konur Alp ili ve kýsaca “Konrapa” diye anýlmýþtýr.

KONURALP’TEKÝ TARÝHÝ ESERLER

---

ANTÝK TÝYATRO(40 BASAMAKLAR):

Konuralp’in etnik zenginliðini gösteren en önemli kalýntýlarýndan biri de tiyatrosudur. Halk arasýnda 40 Basamaklar olarak da bilinen antik tiyatro, M.S. birinci yüzyýla kadar yöreye hakim olan Prusias Krallýðý döneminin sanatsal zenginliðini gösteren en canlý eserler arasýndadýr. Adý her ne kadar 40 Basamaklar olarak anýlsa da, tiyatro ilk zamanlarýndan bu güne, sahnesi yýkýlmýþ, oturma kademeleri ise yarý yarýya yok olmuþ bir eser olarak kalmýþtýr.

Tepenin üst kýsmýna yaslanmýþ olarak duran tiyatro, yarý daire þeklinde olup, iki ucu kesilmiþ , oturma kademeleri yarý daireden daha kýsa bir þekil almýþtýr. Güneye bakan tiyatronun uzunluðu 100 metre, geniþliði ise 74 metredir. Beyaz, saðlam ve mahalli güzel kalkerli taþlardan yapýlmýþtýr.

Üst kýsmýndaki oturma kademelerinin yarýsý iyi korunabilmiþ durumdadýr. Aslan pençeleri ile süslenmiþ olan oturma kademelerini bölümlere ayýran yedi merdiven bulunuyor. Sahne binasý büyük dikdörtgen þeklinde olan tiyatronun, saðda ve solda bir koridora açýlan kemerli geçitleri ile orkestranýn bulunduðu kesime geçiliyor. Kemerlerden yalnýzca en saðdaki, yarý daire þeklinde ve örtülü olaný bugüne kadar ayakta kalmýþtýr.

Sahnenin önündeki üç büyük kemerli kapýdan ise bu gün yalnýzca biri saðlam olarak duruyor. Cephede korniþ altýnda büyük harflerle yazýlý Yunanca kitabeden ise küçük bir parçasý bugüne kadar muhafaza edilebilmiþtir.

Yaklaþýk 2000 yýllýk tiyatronun alaný içinde kalan yapýlarýn istimlak edilmesi, Konuralp Belediyesi tarafýndan çevre düzenlemesi ve aydýnlatmasýnýn yapýlmasýndan sonra düzenlenen çeþitli etkinliklerle yeniden canlandýrýldý. Antik Tiyatro son yýllarda düzenlenen festival ve konserlere de ev sahipliði yapýyor.

MERMER KÖPRÜ:

Konuralp’in batýsýndan geçip, Efteni Gölüne dökülen Tabak Deresi üzerinde; Akçakoca yolu ile Çilimli yol ayrýmýndaki mermer köprünün bu gün yalnýzca 10 metrelik üç kemeri görülebiliyor. Beyaz mermer bloklardan ve hiç harç kullanýlmadan yapýlmýþ olmasý köprünün en büyük özelliði olarak tanýmlanýyor.

Akçakoca Yolu Konuralp çýkýþýnda bu gün kullanýlmakta olan yeni köprünün arkasýnda kalan tarihi mermer köprünün, 50 yýl kadar önce, halen faaliyette olan yeni köprü yapýlýncaya kadar kullanýlmýþ olduðu biliniyor. Ancak ne zaman ve nasýl yarýsýnýn yýkýldýðý konusunda kesin bir bilgi yok. Yarýsý yýkýlmýþ olmasýna raðmen bu gün bile taþ yapýsý bozulmamýþ olan köprünün de M.S. birinci yüzyýla ait olduðu sanýlýyor.

Kýsa bir süre öncesine kadar çevresindeki evlerin bahçesinde kaybolan köprünün yoldan ancak bir bölümü fark edilebiliyordu. Akçakoca yolu üzerinde sürdürülen yol geniþletme çalýþmalarý kapsamýnda dere üzerine yapýmýna baþlanan ikinci köprünün kazýlarý sýrasýnda tarihi mermer köprü de çevresi açýlarak gözler önüne çýkartýldý.

MOZAÝKLER

Ýlk olarak 1959 yýlýnda Konuralp þehir merkezinin güneyinde, Akçakoca yolu kenarýnda Eski Roma Yolu olduðu tahmin edilen kanal mevkiinde tesadüfen iki büyük ve önemli mozaik bulunmuþtur. Daha sonra bu mozaiklerin bulunduðu alanda Ýstanbul Arkeoloji Müzeleri adýna kazý yapýlmýþtýr.

Mozaikler o tarihte yeterli ödeneðin olmamasý nedeni ile çýkartýlamamýþ ve üzeri yeniden kapatýlmýþ.

1997 yýlýnda Konuralp Turizm Tanýtma Derneði tarafýndan baþlatýlan giriþimler sonucunda Kültür Bakanlýðý’ndan izin alýnarak Bolu Müze Müdürlüðü’nün gözetiminde mozaik için yeniden kazý baþlatýldý. 1959 yýlýnda bulunan ve üzeri kumla kapatýlan mozaikler ortaya çýkarýldý. 40 metrekarelik mozaik zeminde lir çalan Orpeus, çevresinde hayvanlar ve dört köþesinde dört mevsim tasvirli kadýn baþý figürleri bulunuyor.

Diðer mozaikte ise Achilleus ve annesi Thetis’le ilgili ve bir sahne resmedilmiþtir. Mozaik zeminin M.S. 1. yüzyýlda Roma Devri’nde yaþayan zengin bir Romalý’nýn evinin salonuna ait zemin döþemesi olabileceði tahmin ediliyor.

SURLAR

Roma çaðýna ait olan kale duvarlarýndan hiç bir kalýntý görülmüyor. Ancak, M.S. 253-268 yýllarýnda Ýmparator Gallienus zamanýna ait sikkede, Prusias-ad-Hypium’un iki kuleli þehir kapýsýnýn tasviri görülmekte. Bizans çaðý surlarýnýn 200 metrelik bir kýsmý ise hala ayakta. Bu surlar, Akçakoca Yolu kenarýnda, Antik köprünün bulunduðu yerin tam karþýsýndan baþlayarak Hamam Sokaðý’na kadar devam ediyor. Evlerin bahçelerinde kalan surlarýn bir kýsmý bugün kimi yerde evlerin temelini kimi yerde de bahçe duvarlarýný oluþturuyor.

Yine þehir merkezinin güneyinde; Düzce’den gelen ana caddenin saðýnda Antik tiyatroya

uzanan dar bir yol üzerinde bulunan ve “Atlý Kapý” adý ile anýlan bir kapý bulunuyor. Sokaða da adýný veren Atlý Kapý’nýn ikinci defa kullanýlmýþ olan mahal taþtan büyük bir lentosu bulunuyor. Üzerinde at tasviri ve Yunanca bir kitabe bulunan taþýn, bir Prusias vatandaþý tarafýndan annesine mezar kitabesi olarak yapýldýðý sanýlýyor. Surlar buradan itibaren bir süre daha güneydoðu istikametine doðru devam ediyor ve kare þeklinde bir kule ile son buluyor.

Kale duvarlarý, bir biri üzerine konan kitabeli sunaklar, kaideler, tiyatroya ait oturma kademeleri ve büyük bloklarla yapýlmýþ. Bizans dönemine ait olan surlarýn büyük bir kýsmý yarý yarýya toprak altýnda kalmýþ. Toprak üstünde bulunanlar ise ya evlere temel taþý olarak ya da bahçe duvarý gibi çeþitli amaçlarla kullanýlýyor.

Diðer tarafta þehrin yüksek kýsmýnda, akropolde, Osmanlý dönemine ait surlar bulunuyor. Bu surlarýn bulunduðu çevrede yörenin meþhur aðasý Topçuoðlu Ailesi’nin konaðýnýn bulunduðu belirtiliyor.

SU KEMERLERÝ

Þehrin eski su tesisatýndan kalma 11 tane istinat ayaðý, akropol tepesi ile Kemer Kasým Köyü yolu üzerindeki tepeler üzerinde saðlam olarak duruyor. Üzerinden geçen su kanallarýný taþýdýðý sanýlan su tesisatý moloz taþ ile yapýlmýþ. Tesisat kimi kaynaklara göre Osmanlýlar dönemine, kimi kaynaklara göre ise daha eski dönemlere ait olarak belirtiliyor.

Su tesisatýnýn 500 metre kadar doðusunda, Çan Kule denilen yerde kitabeli bir lahit ile mozaik döþeme kalýntýlarý ve kilise olmasý muhtemel bir harabe mevcut.

TYCHE HEYKELÝ

1931 yýlýnda bulunan ve halen Ýstanbul Arkeoloji müzesinde sergilenen; 2.60 metre yükseklikteki heykel Bereket Tanrýçasý Tyche’yi tasvir etmektedir. M.Ö. 4. yüzyýldaki heykeltýraþlýk mekteplerinin tesiri altýnda, M.S. 2. yüzyýlda yapýlmýþ olan bu büyük heykelle birlikte bir de, üzerinden 10 satýrlýk kitabesi bulunan heykel kaidesi ortaya çýkarýlmýþtýr. Þehrin sembolü olan Tanrýça Tyche’nin sol eli çeþitli meyve ve toprak ürünlerinden meydana gelen bir bereket boynuzu tutmakta. Ayný kolu üstünde ise elinde üzüm salkýmý ile bir çocuk bulunmakta ve baþýnda da bir taç bulunmaktadýr.

ANTONÝNUS PÝUS BÜSTÜ

1991 yýlýnda, Konuralp’in güneyindeki bir tarlada Roma Ýmparatoru Antonýus Pius’un (M.S. 138-161) büstü bulunmuþtur. Büst Konuralp Müzesi’nde sergilenmektedir.

HEYKELLER

Konuralp’den çýkarýlýp 1901’de Ýstanbul müzesine alýnan diðer heykeller de Lateran Müzesindeki Sophocles tipi, kumaþ katlarý sade giyimli bir erkek heykeli ile Helenistik bir tipin Roma Çaðýnda (M.S. 2. yüzyýl) yapýlmýþ bir kopyasý olan oturan mermer kadýn heykelidir. 1949 yýlýnda Konuralp’in Sarafiye mevkiinde bulunan ve M.S. 3. yüzyýla ait Mermer Çocuk heykeli de yine Ýstanbul Müzesine gönderilen eserler arasýnda.

Milo Venüsü tipinde Venüs heykelciði, mermerden yapýlmýþ ve sandalýný çözen Afrodit Heykeli, M.S. ikinci yüzyýla ait çok sayýda küçük plasto baþlýðý, duvarlar önünde; zýrhýnda çelenk tutan iki zafer ilahesi ile süslü olan bir Roma imparatorunun zýrhlý heykelinin parçalarý da bölgeden çýkan önemli eserler arasýndadýr.

LAHÝT

Konuralp’in batýsýndaki Tepecik Nekrapolü’nde 1937 yýlýnda bulunmuþtur. Eser, Konuralp Müzesi bahçesinde sergilenmektedir. Mermerden yapýlan bu eser 1.20 metre yükseklik, 1.22 metre geniþlik ve 2.47 metre uzunluða sahiptir. Lahitin tüm yüzeyinde kabartma boða baþlarýyla birbirlerine baðlanan girlandlar içinde rozet ve insan baþlarý iþlenmiþtir. Ön yüzde, içinde kitabesi olmayan bir tabula ansata ile altta aslan, kartal, yaban domuzu ve balýkçýl kuþu tasvirleri bulunmaktadýr. Lahit M.Ö. 1. yüzyýla tarihlendirilmektedir.

MEZAR STELLERÝ VE HEYKEL KAÝDELERÝ

Genellikle dikdörtgen prizma þeklinde ve altý üstü profilli olan bu eserler; üzerinde yer alan kitabeleri ile antik Konuralp hakkýnda önemli bilgiler vermektedir. Þehirde çok sayýda ele geçen mezar steli ve heykel kaideleri Konuralp Müzesi bahçesinde sergilenmektedir.

Konuralp Hamamý

Konuralp Beldesinde bulunan Hamamýn dýþýnda her hangi bir kitabe olmamasý nedeni ile hangi döneme ait olduðuna dair kesin bir bilgi yoktur. Ancak, þehrin Fatihi Konur Alp tarafýndan tesis edildiði rivayetler arasýndadýr. Güney dýþ duvarý büyük mermer antik bloklarla yapýlmýþ olan bina þehrin en eski Türk yapýsýdýr.

Konuralp Camii

Düzce’ye baðlý Konuralp Beldesinde bulunan Konuralp camii 14. yy’da yapýldýðý ve yüz yýl kadar önce Dilaver Aða isimli bir þahýs tarafýndan onarýlarak bugüne kadar korunabilmiþtir. Caminin eski bir kilisenin yerine yapýldýðý, altýndan çýkan kiliseye ait olduðu sanýlan mermer taban döþemelerinin kaldýrýlarak müzede koruma altýna alýndýðý edinilen bilgiler arasýndadýr.