T.C. D�zce Valili�i Web Sitesi

D�zce'nin ilk y�neticileri Konuralp Bey, Sungur Bey, �emsi ve G�nd�z Alp'tir.

14.yy.dan itibaren bu b�lgeye Konuralp ili ve k�saca 'Konrapa' denmi�tir. Konrapa Bolu'nun fethinden sonra, Bolu Sanca��na ba�l� bir nahiye haline geldi.

16.yy.�n ikinci yar�s�nda D�zce kalabal�k k�yler taraf�ndan 'pazar' mahali olarak se�ilmi� ve o y�zdende ova ortas�ndaki k�ye 'D�zce Pazar� ' denilmi�tir.

D�zce; Osmanl� �mparatorlu�u d�neminde donanman�n kereste gereksinimini kar��lamada �nemli bir rol oynam��t�r. Ayr�ca �stanbul'u, Sivas ve Erzurum'a ba�layan yolun �zerinde olmas� D�zce'nin �nemini artt�rm��t�r.

18. ve 19. yy.da D�zce ayanlar�n kontrol� alt�nda ya�am��t�r.

Abd�llaziz ve Abd�lmecit d�neminde, Kafkasya'dan, Do�u Karadeniz'den, Do�u Anadolu'dan ve Rumeli'den gelen g��menler D�zce'nin n�fusunun artmas�nda ve �ehrin b�y�mesinde �nemli rol oynam��lard�r. H�k�met yeni gelenlere �cretsiz toprak sa�lam��t�r. D�zce'ye g�� eden T�rkler; �erkez, Abhaz, Laz, G�rc�, Ordulu, Hem�inli, Batumlu, Hopal�, Tatar, Bo�nak, Arnavut ve Bulgaristanl�…gibi geldikleri yerlerin isimleri ile an�lm��lard�r.

D�zce'nin arzetmeye ba�lad�� ticari �nem kar��s�nda Rum ve Ermenilerinde �ehre yerle�mesiyle birlikte renkli bir sosyal yap� ortaya ��km��t�r.

2. Abd�lhamit d�neminde D�zce'ye ba�l� 137 k�y vard� ve 6618 hane ile 36.088 n�fus ya��yordu.

1869 y�l�na kadar D�zce nahiye olarak G�yn�k'e ba�l�yd�. 1870 y�l�nda kaza oldu ve Kastamonu vilayetinin Bolu Sanca��'na ba�land�.

D�zce'de ya�ayan Abhazlar�n ileri gelenlerinden Elbuz Bey ailesinden Behice Han�m saraya giderek 2. Abdulhamit'le evlendi.

1915 y�l�nda h�k�metin emriyle D�zce'deki Ermeni Mahallesi (�cadiye Mahallesi) bo�alt�ld�.

30 Ekim 1918'de Mondros M�tarekesi’nin imzalanmas�yla Frans�z askerleri kom�u kazalara kadar ��kartma yapt�lar. Bu d�nemde Bulgaristan g��meni Nuri Bey, D�zce M�dafa-i Hukuk Cemiyetini kurdu.

Milli M�cadele d�neminde D�zce'de haraketli askeri ve siyasi geli�meler ya�and�.

Cumhuriyetin ilan�yla birlikte D�zce il�esi Bolu vilayetine ba�land�. D�zce'nin ilk Kaymakam� Midhad Kemal Bey'dir.

Cumhuriyet d�nemi boyunca, D�zce sanayi ve ticari alanda s�rekli bir geli�me ve b�y�me ya�ad�. D�zce’nin g��l� ekonomik yap�s�n�n yan�nda sosyal faaaliyetler alan�nda s�rekli bir hareketlilik ya�anmaktad�r. Bu �zellikleri itibariyle D�zce tarih sayfas�na 1950’den itibaren “�L” olarak ge�me iste�inde bulunmu�tur.

D�zce 1944 D�zce Depremi, 1957 Abant Depremi, 1967 Adapazar� Depremi ve 17 A�ustos K�rfez Depremlerinden b�y�k �l��de etkilenmi�tir. 12 Kas�m D�zce Depremi ise �ehri yerle bir etmi�tir.

Deprem yaralar�n�n daha kolay ve h�zl� sar�labilmesi amac�yla Bakanlar Kurulu karar�nca D�zce “T�rkiye’nin 81. �L�” olmu�tur.

C O � R A F � Y A P I

Konum

D�zce il merkezi 39051 dakika kuzey enlemi ile 31008 dakika Do�u boylam�nda yer al�r.

T�rkiye'nin illeri aras�ndaki yeri, Bolu ili topraklar�n�n bat� ve kuzeyinde Sakarya ilinin do�usunda ve Zonguldak �linin g�neybat�s�nda yer al�r. Kuzeyinde Karadeniz ile s�n�rd�r. Di�er illerle s�n�rlar�n� tabii s�n�rlar olu�turur. Bu s�n�rlar kuzeybat�da Sakarya ile Melen �ay�, bat� ve g�neyde da�lar�n �st k�s�mlar� olu�turur. Deniz seviyesinden y�ksekli�i 160 metre kadard�r. G�neydeki bu da�lar, bat�dan do�uya Keremali, Elmac�k, G�ney Bolu ve S�nnice da�lar�d�r.

Yollara g�re do�u-bat� y�n�nde uzanan D-100 karayolu ile TEM otoban� �zerinde yer al�r. Bu yollar il merkezinden ge�er. Bu konumu ile Avrupa-Asya aras�nda transit yol �zerindedir. D-100 karayolu il merkezinden ayr�larak Ak�akoca il�esi �zerinden Zonguldak �line ba�lan�r. D�zce bu konumu ile yol kav�a�� ehridir.

D�zce'nin kuzeyinde Ak�akoca, kuzeydo�usunda Y��lca, kuzeybat�s�nda �ilimli ve Cumayeri, bat�s�nda G�m��ova ile g�neydo�usunda G�lyaka il�eleri yer al�r.

Yer �ekilleri

Karadeniz B�lgesinin yer �ekillerinin �zelliklerini yans�t�r. Da�lar Karadeniz k�y�s�na paralel olarak s�ralar halinde uzan�r. Bu y�zden k�y�da do�al limanlar olu�amam��t�r. K�y�da yer yer falezler ve aralar�nda geni��e plajlar yer al�r. Shef (K�ta sahanl��) sahas� dard�r.

Da�lar�n, I. Jeolojik (paleozoik) zamanda olu�mu� arazi �zerinde II. Jeolojik (Mezozoik) zamanda biriken tortullar�n III. Jeolojik (Tersiyer) d�nem ba�lar�nda, Alp - Himalaya k�vr�mlar� olu�urken ortaya ��km��t�r. Zaman�n ortalar�ndaki a��nmadan sonra b�t�n halinde tekrar y�kselmi�tir. Bu y�kselme esnas�nda Kuzey Anadolu Fay Hatt� olu�mu�tur. Bu hat D�zce ovas�n�n g�neyinden ge�mektedir.

Da�lar�n y�kseltisi do�udan bat�ya ve i� k�s�mdan Karadeniz k�y�s�na do�ru azalmaktad�r. K�y� gerisindeki yer �ekilleri plato g�r�n�m�ndedir. K�y� gerisindeki da�lar�n y�kseltisi 2000 m'yi ge�memektedir. Kaplandede da�� 1160 m'dir.

Da�lar�n k�y�dan i� k�s�mlara do�ru y�kseltisinin artmas�, k�y� ile i� k�s�mlar aras�nda y�l i�inde s�cakl�k farklar�n�n fazla olmamas�na ve ya�� miktar�n�n da buralarda yeterli olmas�na etkisi olur.

�� k�s�mda yer alan D�zce ovas� d�rt taraf� da�larla �evrilidir. Bu da�lar ovan�n kuzeyinde ve g�neyinde fazla ar�zal� say�lmayan s�ralar halinde uzan�rlar. Ovan�n do�u ve bat�s�nda birbirlerine yakla��rlar. Ovan�n kuzeyini Kaplandede da�lar� ile uzant�s�n� Orhan da�lar� olu�turur. G�neyindeki s�ray�, Keremali, Elmac�k, G�ney Bolu ve S�nnice da�lar� olu�turur. Ovan�n �nemli ��k�� kap�lar� (ge�itleri) Karadeniz'e Melen vadisi (Dokuz- Esmahan�m) bo�az� ile Sar�bay�r (�ifal� Su) ge�ididir. Bu ge�itle Zonguldak iline ula��l�r. Bat�da N�fren bo�az� ile Aksu vadisi ge�idi; g�neyde U�ur dere (Derdin) ge�ididir.

D�zce ovas�n�n kabaca g�neybat� taraf�nda Efteni G�l� yer al�r. Alan� giderek daralmakta olan bu g�lde alan daralmas�n� �nleme �al��malar� s�rd�r�lmektedir. G�l�n alan� 1976 y�l� �ncesinde 580 hektar iken 1950'li y�llarda ba�layan kurutma �al��malar� sonucu 25 hektara kadar d��m��t�r. G�l seviyesinin y�kseltisi 118 metredir.

Di�er g�lleri; Kayna�l� il�e s�n�rlar� i�inde �ok k��k g�llerdir. Bunlar: Kurug�l, B��k�yan� k�y�nde Topuk g�l�, Sar��kek k�y� s�n�rlar�nda Islakg�l, Yaylag�l d�r.

En �nemli akarsuyu Melen �ay�d�r. Melen �ay� Y��lca il�e s�n�rlar� i�inden do�ar g�neyden Efteni g�l�ne d�k�len U�ur suyunu, S��rl�k, Samandere ve Torkul, do�udan Asar deresini, bat�dan da Adapazar� Akyaz� y�n�nden gelen Aksu deresini al�r. Efteni g�l�nden ��karak kuzeye y�nelir.

Ak�akoca Melena�z� k�y�nden denize d�k�l�r. Bu akarsu �zerinde D�zce-Y��lca aras�na Hasanlar Baraj� kurulmu�tur. Bu baraj sulama ama�l� yap�lm�� olup sonradan hidroelektrik �retimine ge�ilmi�tir.

Di�er akarsular� dere �eklindedir ve s�k bir a� olu�tururlar. Hepsi Karadeniz'e sular�n� bo�alt�r. K�� ve ilkbahar aylar�nda bol su ge�irirler.

Bu akarsulardan �nemli olanlar; Deredibi, De�irmendere ve K�pler dereleridir.

Ak�akoca s�n�rlar�nda G�m��ova'da Handere ve Kuzderelerin birle�mesi ile Delice suyu olu�ur. Bu dere de Melen �ay� ile birle�ir.

�klim

Karadeniz B�lgesinin s�n�rlar� i�inde kald��ndan genel �zellikleri ile Karadeniz ikliminin etkileri g�r�l�r. Ancak Karadeniz ikliminin yan� s�ra Akdeniz ve Karasal iklimleri aras� ge�i� �zelli�i g�sterir.
�klimi �e�itli etkenlerin sonucunda �ekillenir.

Enlemin etkisinden dolay� s�cakl�k g�neyde yer alan illere g�re d��k olur. Deniz k�y�s�nda yer alan Ak�akoca'ya g�re D�zce ve di�er il�eleri yaz aylar�nda daha s�cak, k�� aylar�nda biraz daha so�uk olur. Ancak da�lar�n y�kseltisi k�y�dan i�erlere do�ru artt��ndan az da olsa ancak da�lar�n y�kseltisi k�y�dan i�erlere do�ru art��ndan az da olsa denizin ya�� artt�r�c� �l�manla�t�r�c� etkisi i� k�s�mlarda da hissedilir.

Hava k�tleleri ve bas�n� merkezlerinin etkileri g�r�l�r. Baz� zaman kuzey kutupta olu�an so�uk hava (arktik); bazende g�neyde tropikal havan�n etkisinde kalarak zamans�z so�uklar�n ya da s�caklar�n olu�mas�na neden olmaktad�r. Hava bas�nc�ndan orta Avrupa bas�nc�ndan hareket eden hava balkanlar �zerinden gelerek k�� aylar�nda havay� so�utup, kar ya��na neden olur. Cephe ya��lar�n� olu�turur. Orta Avrupa y�ksek bas�nc� olu�amad�� zamanlar Karadeniz'in kuzeyine �zlanda al�ak bas�nc� gelir. Bu durumda g�neyden gelen tropikal hava bas�nc� olu�ur. O zamanlar k��lar olduk�a s�cak ge�er. Yaz aylar�nda Azor y�ksek bas�nc�ndan Basra al�ak bas�nc�na do�ru olu�an hava ak�m�da kuzey bat�dan gelerek havan�n serinlemesine, yama� ya��lar�n�n olu�mas�na etki eder. Kuzey y�nl� bu tip hava ak�mlar� Karadeniz �zerinden geldi�inden ya�� ve nem getirirler.

K�y�ya paralel uzanan da�lar�n al�ald�� yerlerde delk"in etkisinden dolay� r�zgar y�n kazan�r. Melen Bo�az�nda ve N�fren Bo�az�ndan D�zce'ye do�ru kuzey bat� y�nl� r�zgarlar�n olu�mas� gibi. D�zce etraf�n�n da�larla �evrili olmas� r�zgar h�zlar�n�n azalmas�na ve k�� aylar�nda sis olu�mas�na ve ge� da��lmas�nda etkisi olur. Olu�an sisler daha s�k s�cakl�k terselmesidir. Ak�akoca k�y�lar�nda deniz bu�usu sisleri ilkbaharda olu�ur.

Aylara G�re Hakim R�zgar Y�nleri
May�s: Kuzeybat� / Karayel
Nisan-Haziran-Eyl�l-Kas�m: Kuzeydo�u / Poyraz
Ocak-Mart-Ekim-Aral�k: G�neydo�u / Lodos
�ubat: G�neydo�u

Bu etkenler sonucu olu�an iklim �zellikleri �u �ekilde tan�mlan�r ve �zellik kazan�r. Yazlar� s�cak, k��lar� �l�k, her mevsim ya��l�d�r; en �ok ya�� sonbahar ve k�� aylar�ndad�r. Yaz aylar�nda iki ay kadar kurakl�k hissedilir.

Toprak

D�zce ovas�n�n hemen t�m�nde I. s�n�f al�vyal toprak bulunmaktad�r. Al�vyal topraklar, y�zey sular�n�n tabanlar�nda ya da etki alan�nda akarsular taraf�ndan ta��narak y��lm�� bulunan gen� sedimentler �zerinde yer alan d�z, d�ze yak�n e�imli, (A) C profilli, azonal topraklard�r. �e�itli zamanlarda gelen sedimantasyonun �iddetine g�re toprak profili genellikle tabakal�d�r. �st topra��n alt topra�a ge�i�i belirsizdir. �zerinde uzun y�llar ge�en yerlerde hafif kire� y�kanmalar� vard�r. Ayr�ca yer yer bulunan hidromorfik al�vyal araziler, s�rekli su tutan, su s�zan ya da fazla su ald�klar�ndan uzun sure batak kalabilen yerler vard�r.

D�zce kent yerle�iminin �zerinde bulundu�u al�vyal topraklar �evresinde kolivyal ve kalkersiz kahverengi orman topraklar� yer almaktad�r. Kolivyal topraklar, y�zeysel ak�mla ya da yan derelerin k�sa mesafelerde ta��yarak e�imin azald�� yerlerde depo etti�i, meteryallardan olu�an (A) C profilli topraklard�r. %2'den fazla e�imli d�zg�n topografyal� arazilerde bulunmaktad�r. Kalkersiz Kahverengi Topraklarda (A) C profillidir. �yi olu�mam�� g�zenekli yap�s� olan A horizonundaki organik madde genellikle asit karakterlidir ve mineral k�s�mdan ayr� ya da �ok az kar��m�� durumdad�r. Il�man ve ya��l� iklimde bulunan yapra��n� d�ken orman alt�s�nda olu�maktad�r.

Y�redeki �ukur alanlarda olu�an, e�imi az, derin al�vyal topraklard�r. Bu t�r topraklar D�zce ovas�nda geni� alanlar kaplar. Ova e�imsiz ve %75 oran�nda tar�ma elveri�li niteliktedir. Al�vyal topraklar genellikle, kumlu killi topraklar grubuna girer. Kum oran� %50 dolay�nda olan, organik madde ve karbonat bak�m�ndan zengin bulunan alanlar, daha nitelikli olduklar�ndan pancar tohumu, patates tohumu, patates, sebze ve meyve �retimine; organik madde ve karbonat y�n�nden daha az zengin olan kesimler ise, tah�l �retimine elveri�lidir.

Bitki �rt�s� ve Yaban Ya�am

Karadeniz bitki �rt�s� zenginli�ini kent �evresindeki do�ala yak�n alanlarda g�zlemek m�mk�nd�r. Ancak yerle�imlerin geli�mesi ile h�zl� de�i�imler olu�maktad�r. Eurosibirian bitki �rt�s� yan�s�ra iklim �zelliklerinin daha uygun olmas� nedeniyle Submediterranean bitki �rt�s�ne da rastlanmaktad�r. Sahildeki makiliklerin da�l�k alanlardaki orman �rt�s�ne ge�i�ini sa�layan D�zce ovas�nda, k�lt�r bitkileri yeti�tiricili�i ile de�i�im g�r�lmektedir.

Verimli tar�m topraklar�n�n yer ald�� bir ��k�nt� ovas� olarak ekolojisine uygun her t�r tar�m yap�labilir. End�stri bitkileri ve �zellikle t�t�n i�in uygundur. Do�al bitki �rt�s�, alan kullan�mlardaki �e�itlilik nedeniyle de�i�ime u�ramaktad�r. �evredeki zengin orman �rt�s� (Kay�n, K�knar, Me�e, G�rgen, Kestane, Ihlamur vb.) alt�nda zengin alt �rt� yer almaktad�r.

D�zce ve �evresinde av hayvanlar�n�n pek �o�u ya�am ortam� bulmaktad�r. Ancak bunlardan baz�lar�n�n �e�itli nedenlerle say�lar� azalm�� ya da yok olmu�lard�r. D�zce'nin b�y�k bir b�l�m� av yasa�� s�n�rlar� i�erisindedir (ANONY-Maus, 1987). Y�re avc�lar�n�n belirlediklerine g�re; a�a� sansar�, gelincik, tilki, kurt, �akal, porsuk, geyik, karaca, ay�, tav�an, su samuru ve �e�itli ku� t�rleri bulunmaktad�r. Ku� t�rleri �o�unlukla Efteni G�l� Yaban Hayat� Koruma Alan�nda konak�� ya da g��men olarak ya�amlar�n� s�rd�rmektedir.

B�y�k Melen Akarsular ve G�ller

B�y�k Melen: Efteni G�l�'n�n kuzeybat�s�ndan ��kan akarsu, g�l�n sular�n� Karadeniz'e bo�alt�r. En y�ksek ak�m� 170 m3/sn (nisan), en az ak�m 8 m3/sn (a�ustos)'dir.

K��k Melen: Baba Da�� eteklerinden do�up, Y��lca il�esinin eteklerinden ge�erek sular�n� Hasanlar Baraj�na d�ker. Baraj� olu�turan en �nemli akarsu olan K��k Melen'de en y�ksek ak�m 230 m3/sn (nisan), en d��k ak�m 2,3 m3/sn (a�ustos) dir. Beslenme alan� 250 km2'dir.

Aksu: D�zce'nin g�neyindeki da�lardan ��kar, belirli bir kayna�� yoktur. �nce, bat�ya do�ru akar, sonra do�uya k�vr�larak Efteni G�l�'ne d�k�l�r. En y�ksek ak�m 175 m3/sn (haziran), en d��k ak�m ise 0, 95 m3/sn (ocak) dir. Beslenme alan� 281 km2'dir.

Asar Suyu: Bolu Da�lar�'n�n kuzey bat�s�ndan do�ar, yan dereler ve k��k kaynaklarla beslenerek

D�zce �li'nin g�neyinden ge�er, K��k Melen'e kar��p Efteni G�l�'ne d�k�l�r. Do�u-bat� do�rultusunda akan Asar Suyu'nun en y�ksek ak�m� ise 130 m3/sn (mart), en d��k ak�m� ise 0,35 m3/sn (eyl�l)'dir. Beslenme alan� 180 km2'dir.

U�ur Suyu: Keremali Da�lar�'nda do�ar. Belirli bir kayna�� yoktur. Yan dereler ve akarsu selciklerini toplayan U�ur Suyu, do�u-bat� do�rultusunda ilerler, Asar Suyu'nun g�neyinde ona paralel olarak akar ve Efteni G�l�'ne d�k�l�r. En y�ksek ak�m haziran, en az ak�m ekim ay�ndad�r. Beslenme alan� 285 km2'dir.

Efteni G�l�: D�zce'nin 14 km g�neybat�s�nda Hamam�st� K�y� �evresindedir. Denizden y�ksekli�i 118 metredir. Do�udan K��k Melen ve U�ur Suyu ile, g�neyden Aksu, Beyk�y, K�rtler, Hamam�st�, Kalyoncu ve Yenik�y Dereleri ile beslenir. Alan� sular �ekildi�i zaman 5 km2'ye d��t�� gibi ta�k�nlar zaman�nda da 25 km2'ye kadar ula�maktad�r. En derin yeri 8 metredir. G�lde DS� taraf�ndan kurutma �al��malar� yap�lmaktad�r.

Hasanlar Baraj�: D�zce Ovas�'n� sulamak amac�yla K��k Melen suyu �zerinde kurulmu�tur. Baraj g�l�, D�zce i�indeki g�llerin en b�y��d�r. Su seviyesi en b�y�k oldu�u zaman alan� 42,5 km2 ye ula��r.

Yeralt� Zenginlikleri

D�zce dolaylar�nda linyit rezervleri saptanm��t�r. Maden Tetkik Arama Enstit�s�nce yap�lan ara�t�rmalarda D�zce'de kapl�ca suyu ve maden suyu vard�r.

Ormanlar

�lkemizin ve hatta d�nyan�n en g�zel ormanlar� Bolu Da�lar� �zerinde bulunmaktad�r. Bolu Da�lar�’ndaki ormanlar �zellikle b�y�k kentlerde ya�ayan insanlar i�in bir dinlenme ve e�lenme yeri olmaktad�r.

D�zce’nin %47.95’i

G�m��ova’n�n %56.13’�

G�lyaka’n�n % 65.99’u

�ilimli’nin %17.59’u

Cumayeri’nin %43.05’i orman ve fundal�k aland�r.

B�lgede bulunan ormanlar�n sorunlar�, k�yl�n�n sosyo-ekonomik yap�s�ndan kaynaklanan yerle�im ve tar�m i�in yap�lan a�malar ile ka�ak orman �r�nleri ticareti, b�cek zararl�lar� ve dikkatsizlik sonucu ��kan yang�nlar olu�maktad�r. �zellikle da�l�k kesimlere yerle�en aileler f�nd�k bah�esi kurmak i�in bilin�sizce yapt�klar� a�malar sonunda f�nd�k bitkisinin topra�� tutmamas� nedeni ile erozyonu art�rmaktad�r. 12 Temmuz- 25 Temmuz 1995, 16 Haziran 1997, May�s 1998 tarihlerinde Kayna�l�, Dar�yeri Hasanbey ve D�zce’de meydana gele seller b�lgede b�y�k hasar yaratm�� ve maddi kay�plara neden olmu�tur.

B�lgemiz ormanlar�nda �zellikle kara�am, sar��am, k�knar, kay�n, me�e ve di�er yaprakl�lar �eklinde orman a�a�lar� bulunmaktad�r. Muncurlu b�lgesindeki me�e ormanlar� b�lge i�in oldu�u kadar T�rkiye i�in de tip itibar� ile korunma zorunlulu�u vard�r.

Samandere �elalesi tabiat an�t� ola�an�st� g�zellikleri, insan� �rperten seve d�� ile mutlaka korumas� gereken bir do�a harikas�d�r.

Efteni G�l� yaban hayat� koruma alan� olarak tescil edilmi� yakla��k 150 civar�nda ku� t�r�n� bar�nd�ran �nemli bir sulak aland�r.

G�lyaka �l�esi’nde orman i�i dinlenme yeri olarak tescil edilen, �evresi d�zenlenen G�zeldere �elalesi mutlaka g�r�lmesi gereken tabiat harikalar�ndand�r. Kocayayla, Torkul Yaylas�, Odayeri Yaylas�, Kard�z Yaylas� ve pek �ok yayla ormanlar�m�z i�erisinde de yer almakta ve �nemli bir turizm pazar� olu�turacak potansiyele sahiptir.